شفق قطبی چیست

شفق قطبی یکی از اسرارآمیز‌ترین و خیره‌کننده‌ترین نمایش‌های طبیعت به شمار می‌رود. هنگام برخورد ذرات باردار خورشیدی با اتم‌ها و مولکول‌های موجود در جو، این ذرات خورشیدی تحریک می‌شوند و انرژی خود را به صورت نور آزاد می‌کنند. تماشای این پدیده‌ی طبیعی در تاریکی مطلق شب، رویایی‌ترین تصویر زندگی شما را به تصویر می‌کشد.

در این مقاله قصد داریم شما را با شفق‌های قطبی بیشتر آشنا کنیم. رقصی تماشایی از نور، که قطعا در صدر لیست آرزوهای بسیاری از عموم و علاقه‌مندان به نجوم و طبیعت قرار دارد. این پدیده یکی از اسرارآمیز‌ترین و خیره‌کننده‌ترین نمایش‌های طبیعت به شمار می‌رود. هنگام برخورد ذرات باردار خورشیدی با اتم‌ها و مولکول‌های موجود در جو، این ذرات خورشیدی تحریک می‌شوند و انرژی خود را به صورت نور آزاد می‌کنند. تماشای این پدیده‌ی طبیعی در تاریکی مطلق شب، رویایی‌ترین تصویر زندگی شما را به تصویر می‌کشد. تلفیق نور‌های سبز، بنفش و قرمز چشم هر بیننده‌ای را به فکر فرو می‌برد. شفق‌های قطبی حاصل یک برخورد با انرژی بسیار زیاد است. تاکنون به احتمال زیاد عکس‌های شفق قطبی را دیده‌اید؛ در این مقاله شما را به سفری رویایی دعوت می‌کنیم تا با این پدیده طبیعی بیشتر آشنا شوید. با توردیدن شفق قطبی از مسترجت می‌توانید یکی از آرزوهایی خود را تیک بزنید.

شفق قطبی چیست؟ و چگونه اتفاق می‌‌افتد؟

شفق قطبی(Aurora) که به آن شفق شمالی نیز گفته می‌شود، در اثر برخورد ذرات باردار الکتریکی (پروتون و الکترون) خورشید با اتم‌ها و مولکول‌های موجود در جو، در میدان مغناطیسی زمین، شکل می‌گیرد. دلیل علمی این پدیده این است که هنگام برخورد ذرات باردار خورشیدی با ذرات موجود در جو زمین، الکترون‌ها برانگیخته می‌شوند و به مدار‌های بالاتر می‌روند. هنگام برگشت این الکترون‌ها به مدار‌های پایین‌تر، انرژی به صورت فوتون آزاد می‌شود. هرچه بیشتر نزدیک قطب‌های زمین شویم، شفق‌های قطبی واضح‌تر دیده می‌شوند زیرا در این منطقه میدان مغناطیسی زمین قوی‌تر است. تا قبل از اثبات حقیقت علمی این پدیده، مناطق و فرهنگ‌های مختلف باورهای مختلفی چون نشانه‌هایی از خدایان، روح‌های اجداد آن‌ها و هشداری برای رویداد های حیاتی را در ارتباط با شفق‌های قطبی داشتند. 

چرا شفق قطبی رنگ‌های متفاوتی دارد؟

رنگ شفق‌های قطبی از مهم‌ترین ویژگی‌های تعیین کننده‌ی زیبایی آن به شمار می‌رود. نوع رنگ‌های شفق قطبی کاملا تصادفی است و به سرعت، ارتفاع واکنش‌ها و نوع گاز‌های موجود در جو بستگی دارد. همان طور که می‌دانید بیشترین رنگی که در شفق قطبی مشاهده می‌شود، رنگ سبز است که در محدوده 100 کیلومتری از سطح زمین، توسط مولکول اکسیژن ایجاد می‌شود. اگر مولکول‌های اکسیژن در ارتفاعات بیشتری مثلا محدوده 200 الی 400 کیلومتری سطح زمین باشند، شفق قطبی به رنگ قرمز دیده می‌شود که این رنگ به نسبت رنگ سبز کمیاب‌تر است. شفق قطبی آبی نیز به دلیل وجود ذرات نیتروژن است. گاهی رنگ‌های بنفش، سفید و آبی را خواهید دید که معمولا در لبه‌های شفق قطبی دیده می‌شوند. معمولا در اکثر مواقع اگر شانس دیدن این پدیده را داشته باشید به رنگ سبز خواهد بود. درنهایت همه این عوامل باهم باعث می‌شوند آسمان تاریک شب شبیه بوم نقاشی شود. 

شفق قطبی چه زمانی رخ می‌دهد؟

شفق قطبی در تمام طول سال در حال رخ دادن است. برای دیدن شفق قطبی بهتر است مکانی را انتخاب کنید که آلودگی نوری وجود ندارد و آسمان صاف و در تاریکی مطلق به سر می‌رود. برای دیدن شفق قطبی بهترین بازه زمانی بین سپتامبر تا آوریل (شهریور تا فروردین) است. گفتیم که این پدیده در تمام طول سال درحال رخ دادن است اما در ساعات بین 9 شب تا 3 صبح بیشترین شانس را برای دیدن آن خواهید داشت. اگر می‌خواهید شفق قطبی را ببینید، باید به محدوده 2500 کیلومتری نسبت قطب شمال بروید. کشور‌های روسیه، آلاسکا، نروژ و کانادا و غیره از بهترین مکان‌هایی به شمار می‌روند که می‌توانید بهترین تصویر را از شفق‌های قطبی ببینید. 

وسایل مورد نیاز برای دیدن شفق‌های قطبی؟ 

شفق‌های قطبی معمولا در مناطق سردسیر قابل رویت هستند؛ بنابراین هنگام تماشای این پدیده لباس عایق و گرم حتما همراه خود داشته باشید. شفق‌های قطبی با چشم غیر مصلح دیده می‌شوند و برای دیدن آن نیاز به ابزار خاصی نیست. 

آیا می‌توان شفق‌های قطبی را پیش بینی کرد؟

امروزه با پیشرفت تکنولوژی، زمان رخداد شفق‌های قطبی تا حدودی قابل پیش‌بینی است. شفق‌های قطبی به نسبت فعالیت‌های خورشیدی می‌توانند درخشان‌تر به نظر برسند. خورشید دارای یک «چرخه فعالیت خورشیدی» است که هر 11 سال یک بار اتفاق می‌افتد. این دوره دو مرحله اصلی دارد. اولین مرحله زمانی است که خورشید در آرام‌ترین حالت خود قرار می‌گیرد که در این مرحله شفق‌های قطبی بسیار ضعیف هستند. دومین مرحله زمانی است که خورشید پر از لکه یا نقاط فعال است؛ پس در این مرحله تعداد ذراتی که به جو می‌رسند در حداکثر حالت خود قرار دارند و در این زمان شفق‌های قطبی بسیار واضح و خوش رنگ دیده می‌شوند. بر اساس آخرین اطلاعات در حال حاضر در مرحله پس از اوج فعالیت هستیم و از این به بعد به سمت مرحله کاهش فعالیت پیش می‌رویم. با این وجود امسال، یعنی سال 2026 هم بهترین زمان‌ برای دیدن شفق قطبی به شمار می‌رود. 

بهترین مکان‌ها برای دیدن شفق‌های قطبی کدامند؟

شفق‌های قطبی از بی‌نظیر‌ترین پدیده‌های طبیعی به شمار می‌روند که در نواحی محدود و خاصی، قابل مشاهده هستند. در ادامه لیستی از بهتری مکان‌هایی که می‌توانید به وضوح این پدیده‌ها را در آن مشاهده کنید آماده کردیم.

نروژ

نروژ یکی از شمالی‌ترین کشور‌های جهان است و شهر‌های متعدد آن هرساله میزبان گردشگرانی است که برای دیدن شفق‌های قطبی به آن‌ها سفر می‌کنند. در ادامه شما را با مکان‌هایی در نروژ آشنا می‌کنیم که احتمال اینکه شفق‌های قطبی را ببینید بسیار زیاد است. 

1-ترومسو (Tromso )

ترومسو در شمال نروژ و استان ترومس واقع شده و حدود 400 کیلومتر بالاتر از مدار قطب شمال قرار گرفته است؛ جایی که مدرنیته و سکوت عمیق طبیعت شمالی در هم آمیخته شده‌اند. این شهر را «دروازه قطب شمال» نیز می‌نامند و هفتمین شهر پر جمعیت این کشور است. ترومسو به علت موقعیت جغرافیایی خاصی که دارد، در اواخر سپتامبر و اوایل آوریل از بهترین مکان‌ها برای تماشای شفق‌های قطبی به شمار می‌رود.

2-سوالبارد (Svalbard)

سوالبارد نیز از دیگر مناطق شگفت انگیز و شمالی کره زمین محسوب می‌شود. سوالبارد مجمع‌الجزایری است که بین قطب شمال و کشور نروژ، در اقیانوس منجمد شمالی قرار گرفته است. در این منطقه گویی زمان معنایی ندارد و به انتهای آن رسیده‌ایم. اسپیتس‌برگن  (Spitsbergen)را بزرگترین جزیره سوالبارد می‌نامند.

3-آلتا (Alta)

شهر آلتا که به «پایتخت نورهای شمالی» نیز معروف است در استان تورسن (Troms) و در محدوده 500 کیلومتری نسبت به مدار قطب شمال قرار دارد. این شهر به دلیل موقعیت جغرافیایی و آسمان کم نور و صافی که دارد، از بهترین مکان‌ها برای دیدن نمایش باشکوه شفق‌های قطبی به شمار می‌رود. در این شهر از اواخر سپتامبر تا اواخر مارس شانس دیدن شفق‌های قطبی بسیار بالا می‌رود. آثار باستانی و سنگ نگاره‌هایی با قدمت بیش از 4000 هزار سال نیز در این شهر وجود دارد.

4-جزایر لوفوتون (Lofoten)

جزایر لوفوتون از رویایی‌ترین و محبوب‌ترین مکان‌های شمالی نروژ به شمار می‌آید. این جزایر در مدار قطب شمال و استان نوردلند (Nordland) واقع شده است. بیش از 1000 سال این جزایر مرکز صید ماهی‌های روغنی بوده است. کوه‌های خیره‌کننده و مرتفع، دریاهای صاف و خوش رنگ، روستاهای زیبا و تماشای شفق‌های قطبی از مهم‌ترین دلایلی است که هرساله گردشگران زیادی به این شهر سفر می‌کنند. 

روسیه

کشور روسیه به علت نزدیک بودن به ایران و موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فردی که دارد، از بهترین مکان‌ها برای تماشای نمایش باشکوه شفق‌های قطبی به شمار می‌رود. بازه تماشای این پدیده در این کشور از اواخر آگوست تا اواسط آوریل است. 

1-مورمانسک (Murmansk)

مورمانسک شهر شمالی، روسیه یکی از بزرگ‌ترین شهرها در قطب شمال محسوب می‌شود. از مهم‌ترین دلایل سفر گردشگران به این شهر دیدن شفق قطبی است. این شهر با ساحل دریای بارنتز مرز مشترک دارد و از مهم‌ترین بندر‌های روسیه برای تجارت محسوب می‌شود. مورمانسک از جوان‌ترین شهر‌های روسیه است که در جنگ جهانی دوم به طور وحشتناکی بمباران و ویران شد. به دلیل مقاومت بی‌نظیر مردمان این شهر در زمان بمباران و جنگ، این شهر را «شهر قهرمان‌ها» نیز می‌نامند. پس از جنگ این شهر بافت قبلی خود را ترمیم و حفظ کرد؛ سپس به یکی از شهر‌های مهم تجاری و جاذبه‎‌های گردشگری روسیه تبدیل شد. برای رفتن به این شهر پروازی 3 ساعته از مقصد فرودگاه مسکو خواهید داشت.

2-سالخارد (Salekhard)

سالخارد از منحصربه‌فردترین شهر‌هایی است که کاملا در مدار قطب شمال واقع شده است. از ماه‌های ژانویه تا فوریه این شهر در شفق‌های قطبی غرق می‌شود به همین علت مقصد بسیاری از گردشگران دنیا به شمار می‌رود. این شهر در استان یامالو-ننتسک (Autonomous Okrug) قرار گرفته و حدود 2200 کیلومتر با مسکو فاصله دارد. 

3-آرخانگلسک (Arkhangelsk)

شهر آرخانگلسک از مهم‌ترین شهرهای شمال روسیه و در 900 کیلومتری قطب شمال واقع شده است. این شهر در محدوده ساحل دریای سفید و رود دوینا شمالی و شمال شرقی سن‌پترزبورگ قرار گرفته؛ همچنین نقش بسیار مهمی نیز در تجارت روسیه دارد. این شهر زمستان‌های سرد و طولانی و تابستان های خنک و کوتاه دارد و از مقاصد علاقه‌مندان به شفق‌های قطبی است.

کانادا

کانادا دومین کشور بزرگ جهان محسوب می‌شود که به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، از سپتامبر تا آوریل، بهترین مکان برای دیدن نمایش شفق‌های قطبی به شمار می‌رود.

1-یلونایف (Yellowknife)

یلونایف یکی از سردترین شهر‌های کانادا در شمال غربی آن به شمار می‌آید که در منطقه «کمربند شفق قطبی» قراردارد؛ مکانی که در آن شفق‌های قطبی به وفور دیده می‌شوند. بهترین زمان برای دیدن شفق‌های قطبی در این شهر، اواخر آگوست تا اواسط آوریل است. 

2-یوکان (Yukan)

شهر یوکان در شمال غربی کانادا قرار دارد. این شهر نیز در «کمربند شفق قطبی» واقع شده است. این شهر به دلیل داشتن طبیعت وسیع و جمعیت کم، آلودگی نوری کمتری دارد و حدود 200 شب درسال آسمانی صاف و شفاف دارد که می‌توانید از اواخر آگوست تا اواسط آوریل در آن شفق‌های قطبی را تماشا کنید. 

3-چرچیل (Churchill)

چرچیل نیز همانند یلونایف و یوکان در منطقه‌ای که به آن «کمربند شفق قطبی» می‌گویند، واقع شده است. شهر چرچیل در استان منیتوبا (Manitoba) کانادا قرار دارد و نهنگ‌های بلگا و شفق‌های قطبی از جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌باشند.

فنلاند

فنلاند در منطق شمال اروپا قرار گرفته که از شمال با کشور نروژ، از شرق با کشور روسیه و از غرب با سوئد همسایگی دارد. این کشور را «سرزمین هزار دریاچه» نیز می‌نامند؛ زیرا این کشور دریاچه‌های گوناگونی دارد. 

1-لاپلند (Lapland)

لاپلند که به سرزمین بابانوئل نیز شهرت دارد وسیع‌ترین مناطق شمال فنلاند است و جزء مناطق اسکاندیناوی به شمار می‌رود. مردم این منطقه معتقدند که بابانوئل در این شهر متولد شده و زندگی کرده است. بارش برف زیاد در این منطقه، گوزن‌های شمالی و کلبه‌های چوبی این شهر را به یکی از بهترین شهر‌های برای تعطیلات کریسمس تبدیل کرده است. لاپلند در فصل زمستان، هرساله میزبان گردشگرانی است که برای تماشای شفق‌های قطبی به این شهر سفر می‌کنند. 

2-نلیم (Nellim)

در شرق لاپلند درمحدوده مرز روسیه، دهکده‌ای بسیار کوچک و شگفت‌انگیز را خواهید دید که می‌توانید آنجا شفق‌های قطبی را ببینید. در کنار این دهکده، دریاچه اناری (Lake inari) واقع شده است که انعکاس شفق‌های قطبی در این دریاچه تصویری رویایی را خلق می‌کند.

ایسلند

کشور ایسلند جزیره‌ای است که در اقیانوس اطلس قرار دارد. این کشور بین گرینلند و نروژ قرار است و بخش شمالی آن به مدار قطب شمال می‌رسد. این کشور به علت موقعیت جغرافیایی منحصر به فردی که دارد پر از شگفتی است.

1-ویکیاویک (Reykjavik)

ویکیاویک پایتخت کشور ایسلند و شمالی‌ترین پایتخت دنیا نیز به شمار می‌آید. این شهر در فاصله کمی نسبت به مدار قطب شمال دارد و دارای تابستان های بسیار خنک و کوتاه است. این شهر نیز از مکان‌هایی است که برای طبیعت بکر و شفق‌های قطبی از سپتامبر تا آوریل، هرساله گرشگران زیادی را به خود جذب می‌کند. 

سوئد

سوئد چهارمین شهر بزرگ در شمال اروپا به شمار می‌رود که در شبه جزیره اسکاندیناوی واقع شده است. این شهر از غرب با نروژ، از شمال شرق با فنلاند، از شرق با خلیج بوتینی، از جنوب‌شرقی با دریای بالتیک و از جنوب‌غربی با کشور دانمارک همسایگی دارد. 

1-آبیسکو (Abisko)

آبیسکو یکی از پارک‌های ملی و هیجان‌انگیز شمال سوئد است . این پارک در سال 1909 تاسیس و ثبت شده است. آبیسکو به علت داشتن طبیعت زیبا، هتل‌های یخی، تفریحاتی چون اسنوموبیل سواری و غیره از مناطقی است که مورد علاقه بسیاری از گردشگران به شمار می‌آید. این زمستان این پارک ملی از مکان‌هایی است که می‌توان در آن شفق‌های قطبی را مشاهده کرد.  

سوالات متداول

شفق قطبی چیست؟

شفق قطبی پدیده‌ای طبیعی است که در نتیجه برهم‌کنش ذرات باردار (الکترون و پروتون) خورشیدی با مولکول‌های موجود در جو به وجود می‌آید. 

علت وجود رنگ‌های مختلف در این پدیده چیست؟

نوع رنگ‌های شفق قطبی کاملا تصادفی است و به سرعت و ارتفاع واکنش‌ها و نوع گاز‌های موجود در جو بستگی دارد.

چند روز برای دیدن شفق‌های قطبی نیاز است؟

حداقل 3 تا 5 شب را برای اقامت در مکان‌های دارای شفق قطبی درنظربگیرید.

کدام مکان‌ها برای ایرانی ها نزدیک تر مناسب تر است؟

ناپلند و مورنمسک برای ایرانی ها مکان مناسب و راحت تری است.

بهترین کشور‌ها برای دیدن شفق قطبی کدامند؟ 

روسیه، نروژ، فنلاند، سوئد، ایسلند،